Foto: Lila la loop
Vuursalamander als herinnering - en als symbool
Essen, Baldeneysee, 3 maart 2026 De glanzend zwart met gele vuursalamander ziet eruit als een wezen uit een andere tijd. Hij is schuw, nachtelijk en afhankelijk van vochtige, koele bossen - omstandigheden die ideaal zijn rond de Baldeneysee in het zuiden van Essen zou eigenlijk ideaal zijn. Maar de populatie slinkt dramatisch. Ziekten zoals de salamanderschimmel (Batrachochytrium salamandrivorans), toenemende droogteperioden en het verlies van schuilplaatsen zetten hem onder druk. Het is dan ook geen toeval dat de salamander dit jaar centraal staat op de Dag voor het Behoud van Soorten, omdat hij representatief is voor veel soorten die in de vergetelheid leven en waarvan de behoefte aan bescherming vaak over het hoofd wordt gezien. Het is dus hoog tijd dat we eens wat beter gaan kijken.
Meer dan een plaatselijk recreatiegebied
De Baldeneysee is een plek om te gaan wandelen voor veel mensen uit Essen, het Ruhrgebied en het Rijnland, Fietsen, Zeilen en laat je gedachten de vrije loop. Maar buiten de paden langs de rivier, op het water en onder het wateroppervlak, ontvouwt zich een complex ecosysteem. In de uiterwaarden en in de Vogelreservaat Heisinger Bogen Watervogels broeden, vissen en insecten vinden beschutting in de rietvelden en in de aangrenzende bossen leven vleermuizen, amfibieën, zeldzame vogelsoorten en wilde dieren. Deze diversiteit is geen toeval, maar het resultaat van tientallen jaren van renaturalisatiemaatregelen die ooit zwaar vervuilde wateren weer hebben veranderd in een levende natuurlijke habitat. Tegelijkertijd staat het meer onder enorme druk: recreatief gebruik, toenemende bezoekersaantallen en klimaatverandering leiden tot conflicten die niet altijd onmiddellijk kunnen worden opgelost. De Dag van het Soortenbehoud herinnert ons eraan dat natuurgebieden als deze niet vanzelfsprekend zijn en respect en aandacht van ons allemaal vereisen.
Bedreigde diersoorten op Baldeneysee
De vuursalamander is slechts een van de vele soorten die op Baldeneysee bedreigd zijn. De vroedmeesterpad, die vroeger in veel gebieden in Noordrijn-Westfalen voorkwam, is ook zeldzaam geworden. Zijn paaiwater verdwijnt en door de klimaatverandering veranderen de omstandigheden in de vochtige bosbodems die hij nodig heeft. De ijsvogel wordt ook geobserveerd. Hoewel hij nog regelmatig te zien is op Baldeneysee, zijn zijn populaties gevoelig voor verstoring en de achteruitgang van kleine vissoorten. Vleermuizen zoals de grootoorvleermuis of de watervleermuis zijn ook afhankelijk van intacte jachtgebieden en ongestoorde slaapplaatsen, die beide steeds schaarser worden in dichtbevolkte gebieden. Huisspitsmuizen, veldhamsters, zwaluwen en huismussen (sparren) worden ook steeds meer bedreigde diersoorten.
Verscheidenheid op Baldeneysee
Hoe bescherming eruit kan zien
Soortenbescherming op Baldeneysee betekent het behouden en verbeteren van habitats. Dit omvat maatregelen zoals het creëren van dood hout in het bos, het creëren van paaigebieden voor amfibieën of het aanwijzen van rustgebieden voor watervogels. Tegelijkertijd is er gevoeligheid nodig bij het gebruik van het meer: paden die niet worden verlaten, honden die niet ongehinderd door het kreupelhout zwerven, watersporten die de terugtrekgebieden respecteren en bezoekers die hun afval op de juiste manier weggooien en niet achteloos laten rondslingeren of zelfs opzettelijk in het water gooien. Veel van deze maatregelen lijken misschien onopvallend, maar ze bepalen of bedreigde soorten zoals de vuursalamander een toekomst hebben. De Dag van de Soortenbescherming maakt zichtbaar wat anders verborgen blijft - en laat zien hoe nauw het welzijn van de natuur verbonden is met onze eigen acties.
De Baldeneysee - een model voor de toekomst?
Ondanks alle uitdagingen is de Baldeneysee een voorbeeld van hoe natuurbehoud en recreatief gebruik naast elkaar kunnen bestaan. Projecten zoals de ecologische opwaardering van de oeverzones, de herintroductie van bepaalde plantensoorten of de wetenschappelijke monitoring van amfibiepopulaties laten zien dat betrokkenheid effect heeft. Het meer is daarom niet alleen een plek voor recreatie, maar ook een openluchtlaboratorium voor duurzame stadsecologie.
